• 09 Ocak 2017, Pazartesi 22:51
FELSEFECİ PERİHANTUNÇBİLEK

FELSEFECİ PERİHAN TUNÇBİLEK

Sosyal devlet ve Telekom örneği

PERİHAN TUNÇBİLEK

Eskiden bir abonenin adres tarif ederek istediği numaraları aldığı 118 servisi, her saniyesinin para kazandırdığı ticarethaneye dönüştü.

Para olursa her şeye sahip olduğumuz şu dünyada sosyal refah devleti nedir? Üstatların kelamı ya da politikacıların eyleminden anlaşılır mı? İyi midir, kötü müdür, faydalı mıdır faydasız mıdır? Bunları bilmiyorum. Ama Türkiye’nin iktisadi kalkınma sürecinde ortaya çıkacak çelişkileri törpülemek amacıyla çok partili dönemden 80’lere uzanan süreçte sosyal refah uygulamalarının yapmış olduğunu biliyorum. Özellikle 1961 Anayasası vatandaşların sivil özgürlük ve sosyal haklarını ayrıntılı bir şekilde tanımlayarak, Cumhuriyet’in vatandaşlık anlayışına yeni boyut kazandırmıştır. Buna göre vatandaş işçiye; grev hakkı, sosyal güvenlik, sağlık ve konut gereksinimi, ailenin, annenin ve çocuğun korunmasını da kapsayacak şekilde geniş haklar sunmuştur. Her ne kadar hak verilmez alınır dense de; bu haklar 90’ların sonunun da geri verilmek üzere vatandaşa emanet bırakılmıştır.

Yukarıdaki evvel zaman hikâyesine uyacak bir gerçeği anlatarak bilemediğim soruların ben de sizlerle birlikte cevap arıyorum:

1983 yılında PTT’nin Ankara Şehirlerarası Servisi’nde işe başladığımda fazla maaş verilmezdi. Ancak maaş dışında mesai ve ikramiye verilir, eve gidiş-dönüşümüz servisle sağlanırdı. Ayrıca kurum bazı memuruna lojman tahsis eder, alış veriş yapmak için kantinler açardı. Hatta ordu yardımlaşma derneğine benzeyen Biriktirme Yardım Sandığı vasıtasıyla çalışana düşük faizle para da verilirdi. Kent içinde sosyal tesisler, kent dışında yazlık ve kışlık kamp lar, küçük çocuklar için kreş, bi raz büyüyenler için yaz kursu, liseye gidenler için meslek lisesi bile aç ılmıştı. Bunun yanı sıra santralde çalışana süt, hat bakımındakine elbise, bayram ve yeni yılda nöbetli çalışana istihkak dağıtılırdı. Bu güzelliğe ek olarak her yıl geçmiş günlerin anısına hatıra pulu verir, memur ise pulları satmak için anında gişeye giderdi. Yine de parasız kalmış memura arkadaşları altın günün ilk sırasını verir, bunun yetmediği yerde dostlar arasında yardım toplanırdı.

Kurum 1987-1994 yılları arasında sözleşmeli çalışanına o kadar çok para verdi ki, çalışan personel kolundaki bilezikleri saymaktan yoruldu. Zaten personel “çok para gelecek,” diye özelleştirme döneminde bu yüzden uyudu. Gerçi kazanılan paranın hayata nasıl yansıdığı çalışanın sınıfsal özelliğine bağlıydı. Dışarıda geçirilen zamanın sıklığı, kalitesi ve uzunluğu aynı işi yapanları sınıfsal olarak ayıklıyordu. Hafta da birkaç kez dışarıda yemek yiyen, tatil ve eğlencesinden geri kalmayan için bu ayrım olağandı. Ancak bunu yapamayanlar için özellikle sosyal tesislerde geçirilen zaman veya yaz kamplarda yapılan bir-iki haftalık tatil moral ve eğlence kaynağı olurdu.

Kültürel sermayesi ya da sosyal sermayesi güçlü olanlar kendileri ötekilerden farklı yerde buluyordu. Gezmeyi seven farklılar için, Uludağ kış kampı beş yıldızlı otellerle aynı sosyal ortamı daha ucuza sağlardı. Orada her sınıftan, her unvandan, her meslekten insanla insan olduğumuzu hatırlatan kayak, kartopu, kızak, kardanadam gibi işler birlikte yapılırdı. Mesela Tarık Akan gibi sinema yıldızı sizinle aynı oda da kayak ayakkabılarını değiştirir, aynı barda eğlenir; hayranı olduğunuz mütevaziliğini yakından görmenize olanak sağlardı. Yani devlet böyle şey ler yapardı. Yani devlet bir şeyler yapardı. Yani devlet vatandaşına eşitmiş hissini uyandırırdı.

Şimdi çağın tüm imkânları hikâye oldu. Ne yaşanılan günler ne de onlara ait hatıralar kaldı. 2000’li yıllarda Telekom akıl almaz atılımlar yaparak, tüm hizmetlerini özelleştirdi. Eskiden 12 merkez üzerinden yaklaşık 19 milyon sabit hat kullanıcısına hizmet veren 118 servisi, gelişmiş teknik alt yapıyla daha hızlı ve katma değerli hizmet vermeye başladı* Alt yapısını bu şekilde düzenleyen kurum, hizmetleri karşılayacak yeni personel almak yerine öncelikle 118 hizmetlerini taşeron bir firmaya devretti. Firma bilgisayarlı çalışmaya daha yatkın, çoğunluğu üniversite öğrencisi gençleri tam ve yarı zamanlı, daha az ücretle kadınlı-erkekli çalıştırmaya başladı. Zamanla aracı firmada aradan çekilerek çağrı merkezinin işletmesi 2005 yılında özelleşen Telekom’a kaldı.

Ancak geçmişte ete-kemiğe bürünen abone-memur ilişkisi değişmişti. Eskiden bir abonenin adres tarif ederek istediği numaraları aldığı 118 servisi, her saniyesinin para kazandırdığı ticarethaneye dönüştü. Ayrıca bütün servisleri aramak da ücretli hale geldi. Ancak çağrı merkezinde çalışanların sorunları da bitmedi. Yeni personelde iş yoğunluğu ve yorgunluktan söz ediyor, yaptıkları işte gelecek görmüyordu. Sendikalar ise bu personelle ilişki kurma konusunda sıkıntılar yaşıyordu.

Çünkü gelişen teknoloji yanlızca tarihi meslekleri ortadan kaldırmakla kalmamış, güvencesiz ve örgütsüz çalışma ortamı çalışanlar arasında sosyalleşme olanaklarını da ortadan kaldırmıştı. Şehirlerarası kadınlarının ısrarla üzerinde durdukları arkadaşlık, birbirini kolama, açığını gizleme, kardeşlik gibi olgular yok olmuştu. Geçmişte devletten maaş aldığı halde PTT’nin kapısına kilit vuran memura “Belki sorunları vardır,” diye amiri, müdürü, karşı merkezin memuru, hatta abone anlayışla karşılayıp hiç hesap sorulmazken, bugün tüm denetimin makinelere bağlı olduğu çağrı merkezleri çalışanları bir hatası sonucu kapı önüne konuyordu. Artık makinelerin denetlediği, tek tek bireylerin başarısına dayalı rekabetçi düzen geçerliydi. Yani devletimiz sosyal olmadığı için insanımızın da soysallığı (asaleti) kaybedildi.

* 30.06.2004 tarihli Hürriyet gazetesi


MAKALEYE YORUM YAZIN

Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, pornografik, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.


ANKET

Yeni İnternet Sitemizi Beğendiniz mi?

  • S.Lig
  • 1.Lig
  • 2.Lig Kırmızı
  • 2.Lig Beyaz
    Takımlar O G B M Av P
1 Galatasaray 2 2 0 0 5 6
2 Kasımpaşa 2 1 1 0 2 4
3 Beşiktaş 2 1 1 0 2 4
4 Karabükspor 2 1 1 0 2 4
5 Medicana Sivasspor 2 1 0 1 1 3
6 Trabzonspor 1 1 0 0 1 3
7 Akhisar Bld. Genç. 1 1 0 0 1 3
8 Bursaspor 2 1 0 1 0 3
9 Yeni Malatyaspor 2 1 0 1 0 3
10 Medipol Başakşehir 2 1 0 1 -1 3
11 Kayserispor 2 1 0 1 -2 3
12 Fenerbahçe 1 0 1 0 0 1
13 Gençlerbirliği 1 0 1 0 0 1
14 Göztepe 2 0 1 1 -1 1
15 Atiker Konyaspor 1 0 0 1 -1 0
16 Antalyaspor 1 0 0 1 -2 0
17 Aytemiz Alanyaspor 2 0 0 2 -3 0
18 Osmanlıspor FK 2 0 0 2 -4 0
Şampiyonlar Ligi
UEFA
Alt Lig
    Takımlar O G B M Av P
    Takımlar O G B M Av P
1 Gümüşhanespor 26 17 4 5 27 55
2 MKE Ankaragücü 26 17 4 5 23 55
3 Hatayspor 26 13 7 6 13 46
4 Menemen Belediyespor 26 12 9 5 13 45
5 Karşıyaka 26 12 5 9 9 41
6 Niğde Belediyespor 26 11 8 7 8 41
7 Kastamonuspor 26 11 7 8 8 40
8 Sarıyer 26 10 8 8 4 38
9 Eyüpspor 26 11 4 11 -9 37
10 Etimesgut Belediyespor 26 10 6 10 5 36
11 İnegölspor 26 6 14 6 0 32
12 Aydınspor 1923 26 8 7 11 -4 31
13 Tuzlaspor 26 8 6 12 -8 30
14 Bugsaşspor 26 6 11 9 -1 29
15 1461 Trabzon 26 5 13 8 0 28
16 Tokatspor 26 6 10 10 -4 28
17 Kırklarelispor 26 4 9 13 -12 21
18 Kayseri Erciyesspor 26 0 2 24 -72 -1
    Takımlar O G B M Av P
1 İstanbulspor 26 17 3 6 21 54
2 Erzurum BB 26 14 7 5 23 49
3 Amed Sportif 26 14 6 6 13 48
4 Kocaeli Birlik Spor 26 13 6 7 6 45
5 Keçiörengücü 26 12 8 6 11 44
6 Sivas Belediyespor 26 11 9 6 9 42
7 Pendikspor 26 10 6 10 -1 36
8 Nazilli Belediyespor 26 9 8 9 -5 35
9 Bucaspor 26 11 4 11 -6 34
10 Zonguldak Kömürspor 26 8 9 9 2 33
11 Konya Anadolu Selçukspor 26 9 5 12 -9 32
12 Kahramanmaraşspor 26 7 10 9 -5 31
13 Hacettepe Spor 26 7 9 10 1 30
14 Fethiyespor 26 7 8 11 -6 29
15 Anadolu Üsküdar 1908 26 5 11 10 -10 26
16 Fatih Karagümrük 26 6 7 13 -9 25
17 Büyükçekmece Tepecikspor 26 6 5 15 -17 23
18 Ofspor 26 5 5 16 -18 20

BURÇLAR

(21 Mart - 20 Nisan)

Koç Burcunun 21.08.2017 Günlük Yorumu

(21 Nisan - 21 Mayıs)

Boğa Burcunun 21.08.2017 Günlük Yorumu

(22 Mayıs - 22 Haziran)

İkizler Burcunun 21.08.2017 Günlük Yorumu

(23 Haziran - 22 Temmuz)

Yengeç Burcunun 21.08.2017 Günlük Yorumu

(23 Temmuz - 22 Ağustos)

Aslan Burcunun 21.08.2017 Günlük Yorumu

(23 Ağustos - 22 Eylül)

Başak Burcunun 21.08.2017 Günlük Yorumu

(23 Eylül - 22 Ekim)

Terazi Burcunun 21.08.2017 Günlük Yorumu

(23 Ekim - 21 Kasım)

Akrep Burcunun 21.08.2017 Günlük Yorumu

(22 Kasım - 21 Aralık)

Yay Burcunun 21.08.2017 Günlük Yorumu

(22 Aralık - 21 Ocak)

Oğlak Burcunun 21.08.2017 Günlük Yorumu

(22 Ocak - 19 Şubat)

Kova Burcunun 21.08.2017 Günlük Yorumu

(20 Şubat - 20 Mart)

Balık Burcunun 21.08.2017 Günlük Yorumu

NAMAZ VAKİTLERİ
penti
yukarı çık